Tháp Chăm Bình Định: Kinh nghiệm tham quan & Góc chụp ảnh

Tháp Chăm là một nét kiến trúc đặc trưng của văn hóa Chăm Pa, tập trung nhiều ở khu vực miền Trung và Nam Trung Bộ. Trong tiếng Chăm, đền tháp thường được gọi là Kalan, gắn với đời sống tín ngưỡng và không gian thờ tự của người Chăm.

Nhiều tháp được xây dựng để thờ các vị thần trong Hindu giáo, trong đó có Shiva, Brahma, Vishnu và Ganesha. Những công trình này không chỉ có giá trị về mặt tôn giáo mà còn cho thấy kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật điêu khắc khá đặc biệt của người Chăm xưa.

Qua từng thời kỳ, kiến trúc và tín ngưỡng tại một số khu vực cũng có những thay đổi nhất định. Vì vậy, khi tham quan các tháp Chăm ở Bình Định, bạn không chỉ nhìn thấy những công trình gạch cổ mà còn có cơ hội tìm hiểu thêm về một phần lịch sử và văn hóa của vùng đất này.

Tháp Chăm tại Bình Định với kiến trúc đặc trưng của văn hóa Chămpa

1. Đặc điểm kiến trúc độc đáo của Tháp Chăm

Du lịch Quy Nhơn không thể không nhắc đến kiến trúc Chăm Pa, hình ảnh dễ nhận biết nhất là những ngọn tháp gạch với màu đỏ cam đặc trưng. Các công trình này xuất hiện ở nhiều tỉnh miền Trung và Nam Trung Bộ, trong đó Bình Định là một trong những khu vực còn lưu giữ nhiều tháp Chăm có giá trị.

Điểm khiến kiến trúc Chăm Pa được nhiều người quan tâm nằm ở cách sử dụng gạch và kỹ thuật xây dựng. Những viên gạch được xếp rất khít, các đường mạch giữa những lớp gạch khó nhận thấy bằng mắt thường. Cách xây dựng này đã tồn tại qua nhiều thế kỷ và vẫn là một vấn đề được các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm hiểu.

Hình dáng và bố cục của tháp

Tháp Chăm thường có thân tháp cao, phần trên thu nhỏ dần và kết thúc bằng hệ thống mái hoặc các tầng trang trí. Nhìn từ xa, tổng thể công trình có dáng vươn lên khá rõ, tạo cảm giác vừa chắc chắn vừa thanh thoát.

Phần cửa chính của nhiều tháp quay về hướng Đông. Đây cũng là hướng mặt trời mọc và có ý nghĩa nhất định trong quan niệm tín ngưỡng của người Chăm. Tuy nhiên, không phải công trình nào cũng có bố cục hoàn toàn giống nhau.

Bên trong hoặc quanh khu vực tháp thường có các chi tiết kiến trúc, phù điêu và hoa văn liên quan đến tín ngưỡng Hindu giáo. Hình tượng thần linh, động vật và các họa tiết trang trí góp phần tạo nên nét riêng của kiến trúc Chăm Pa.

Kalan và các cụm tháp Chăm

Kalan thường được dùng để chỉ đền tháp thờ thần trong kiến trúc Chăm Pa. Nhiều công trình có một tháp chính làm trung tâm, trong khi một số khu đền tháp được xây dựng theo cụm với nhiều công trình có kích thước và chức năng khác nhau.

Cách bố trí mỗi cụm tháp có thể thay đổi theo từng thời kỳ và từng khu vực. Vì vậy, không nên hiểu tất cả tháp Chăm đều tuân theo một kiểu bố cục duy nhất.

Tại Bình Định, những công trình như Tháp Đôi, Tháp Bánh Ít và Tháp Dương Long cho thấy sự đa dạng này khá rõ. Mỗi cụm có quy mô, không gian và cách tổ chức kiến trúc riêng, nhưng đều mang những đặc trưng dễ nhận biết của nghệ thuật Chăm Pa.

Giá trị của kiến trúc Tháp Chăm

Những ngọn tháp còn lại ngày nay không chỉ là công trình cổ để tham quan, chụp ảnh. Đây còn là dấu tích giúp chúng ta hiểu thêm về lịch sử, tín ngưỡng, nghệ thuật và kỹ thuật xây dựng của người Chăm trong quá khứ.

Nếu có dịp đến Bình Định, bạn có thể kết hợp tham quan các tháp Chăm với những điểm du lịch khác tại Quy Nhơn và khu vực lân cận. Tháp Đôi thuận tiện cho lịch trình trong thành phố, trong khi Tháp Bánh Ít và Tháp Dương Long phù hợp hơn với những chuyến đi dành nhiều thời gian tìm hiểu về kiến trúc Chăm Pa.

Tháp Chăm Bình Định với kiến trúc Chămpa đặc trưng

2. Những ngọn tháp Chăm nổi tiếng tại Bình Định

Bình Định hiện còn lưu giữ nhiều công trình kiến trúc Chăm Pa có giá trị. Các tháp nằm ở những khu vực khác nhau, từ ngay trong thành phố Quy Nhơn đến các huyện lân cận. Vì vậy, bạn có thể dễ dàng lựa chọn điểm tham quan tùy theo thời gian và lịch trình của mình.

Trong số đó, Tháp Đôi, Tháp Bánh Ít và Tháp Dương Long là những cụm tháp được nhiều du khách quan tâm khi tìm hiểu về kiến trúc Chăm Pa tại Bình Định. Mỗi nơi có quy mô, không gian và cách bố trí khác nhau nên trải nghiệm tham quan cũng không hoàn toàn giống nhau.

Nếu muốn kết hợp tham quan tháp Chăm với các điểm nổi tiếng khác, bạn có thể tham khảo thêm Tour Quy Nhơn để lên lịch trình phù hợp với thời gian chuyến đi.

Quần thể tháp Chăm cổ tại Bình Định – điểm đến du lịch văn hóa nổi bật

2.1. Tháp Dương Long – cụm tháp Chăm độc đáo tại Bình Định

Nằm tại huyện Tây Sơn, Bình Định, Tháp Dương Long là một trong những cụm tháp Chăm có quy mô lớn nhất tại miền Trung. Quần thể này gồm ba ngọn tháp đứng sừng sững, nổi bật giữa không gian thoáng đãng của vùng đất võ.

Điểm đặc biệt nhất của Tháp Dương Long chính là sự kết hợp hài hòa giữa gạch nung và những khối đá lớn. Phần chân đế và các góc tháp được chạm khắc tỉ mỉ trên đá, tạo nên nét khác biệt so với nhiều công trình Chăm Pa khác vốn chủ yếu dùng gạch.

Kỹ thuật xây dựng ở đây cho thấy sự công phu của người xưa. Những hoa văn trên đá vẫn còn lưu giữ hình ảnh các loài vật quen thuộc như voi, sư tử, cùng nhiều họa tiết trang trí tinh xảo khác.

Năm 2015, Tháp Dương Long đã được công nhận là di tích quốc gia đặc biệt. Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về kiến trúc Chăm Pa tại Bình Định, đây chắc chắn là điểm đến không nên bỏ qua.

Tháp Chăm Dương Long Tây Sơn

2.2. Tháp Phú Lốc – ngọn tháp nằm trên đồi cao

Nếu Dương Long thu hút bởi quy mô, thì Phú Lốc lại tạo dấu ấn nhờ vị trí đắc địa. Tháp nằm trên một ngọn đồi tại Nhơn Thành, An Nhơn. Từ vùng đồng bằng bên dưới, bạn có thể nhìn thấy ngọn tháp từ khoảng cách khá xa.

Người dân địa phương gọi nơi này bằng nhiều cái tên khác nhau như Thốc Lốc, Phốc Lốc, Phú Lộc hay Phú Lốc. Một số tài liệu cũ còn ghi là Phước Lộc, còn các nhà nghiên cứu Pháp thời xưa thì gọi là Tour d’Or, nghĩa là “tháp vàng”.

Kiến trúc Phú Lốc khá gọn gàng. Thân tháp có các dải trụ ốp chạy dọc, cửa chính hướng về phía Đông, còn các mặt khác là cửa giả. Phần mái thu nhỏ dần lên trên, tạo nên một dáng vẻ thanh thoát và cao vút.

Trải nghiệm tại Phú Lốc không chỉ dừng lại ở việc ngắm tháp. Khi đứng trên đồi, bạn có thể phóng tầm mắt xuống vùng đồng bằng An Nhơn và cảm nhận rõ sự tách biệt đầy tĩnh lặng của ngọn tháp này.

Nếu định ghé nhiều điểm ở An Nhơn, hãy sắp xếp thời gian di chuyển thong thả. Đường lên tháp và yếu tố thời tiết sẽ ảnh hưởng khá nhiều đến trải nghiệm của bạn đấy.

Ảnh bia di tích quốc gia

2.3. Tháp Cánh Tiên – dấu tích gắn với thành Đồ Bàn

Tháp Cánh Tiên tọa lạc tại Nhơn Hậu, An Nhơn, nằm trong khu vực từng là thành Đồ Bàn xưa.

So với Phú Lốc, điểm khiến người ta nhớ đến Cánh Tiên chính là hình dáng độc đáo và hệ thống trang trí cầu kỳ trên phần mái.

Tháp có cửa chính hướng Đông, các mặt còn lại là cửa giả. Thân tháp được tổ chức bằng các dải trụ ốp, các tầng mái thu nhỏ dần lên trên tạo nên vẻ ngoài rất ấn tượng.

Nhìn từ xa, Cánh Tiên trông khá thanh mảnh. Khi lại gần, bạn sẽ dễ dàng nhận ra những chi tiết trang trí tinh xảo trên cửa, thân tháp và các tầng mái.

Khu vực này rất thuận tiện để kết hợp tham quan Thành Hoàng Đế, chùa Thập Tháp hoặc những địa danh lịch sử khác ở An Nhơn.

Nếu bạn là người yêu thích lịch sử Bình Định, hãy dành thời gian nán lại Cánh Tiên lâu hơn một chút thay vì chỉ ghé qua chụp ảnh.

Kiến trúc tháp Cánh Tiên là một hình thức phổ biến trong văn hoá Champa và tiếng Chăm sử dụng từ “kalan” để chỉ chung cho loại hình này, còn được dịch sang tiếng Việt là “đền thờ”.

2.4. Tháp Bánh Ít – quần thể tháp dễ tham quan và nhiều góc nhìn

Tháp Bánh Ít là một trong những quần thể tháp Chăm nổi tiếng nhất tại Bình Định. Điểm khác biệt ở đây là không chỉ có một ngọn tháp đơn lẻ. Các công trình được bố trí trên đồi với hình dáng và chức năng kiến trúc rất đa dạng.

Cái tên Bánh Ít cũng xuất phát từ hình dáng tổng thể của quần thể khi nhìn từ xa.

Trong quần thể có tháp chính, tháp cổng và một công trình thường được gọi là tháp Yên Ngựa. Mỗi tòa tháp lại có tỷ lệ và cách xử lý phần mái khác nhau.

Vị trí trên đồi mang lại cho Bánh Ít nhiều góc quan sát đẹp. Từ dưới nhìn lên, các tháp nổi bật trên nền trời xanh. Khi lên gần, bạn có thể quan sát rõ hơn các trụ ốp, cửa giả và những chi tiết còn sót lại trên bề mặt gạch.

Nếu đi vào buổi sáng hoặc cuối chiều, ánh sáng sẽ dịu nhẹ hơn nhiều so với giữa trưa. Đây cũng là thời điểm lý tưởng để chụp ảnh kiến trúc lẫn cảnh quan xung quanh. Từ Quy Nhơn, bạn hoàn toàn có thể đưa Bánh Ít vào lịch trình nửa ngày cùng với một số điểm tham quan khác ở Tuy Phước.

Ảnh tháp ban đêm

2.5. Tháp Đôi – thuận tiện nhất nếu đang ở Quy Nhơn

Tháp Đôi sở hữu một lợi thế mà các tháp khác khó lòng so bì: nằm ngay trong thành phố Quy Nhơn.

Bạn không cần dành cả buổi để di chuyển ra ngoại thành. Từ trung tâm, chỉ mất một khoảng thời gian ngắn là đã có thể đặt chân đến khu di tích.

Hai ngọn tháp đứng cạnh nhau nhưng kích thước lại khác biệt. Cách bố trí này tạo nên diện mạo rất riêng so với những cụm tháp nằm trên đồi.

Phần thân và mái tháp vẫn còn lưu giữ nhiều chi tiết trang trí. Khi đứng gần, bạn có thể quan sát rõ các dải hoa văn và những hình tượng chạm khắc tinh tế trên công trình.

Tháp Đôi Quy Nhơn cực kỳ phù hợp với những lịch trình ngắn. Bạn có thể ghé thăm vào buổi sáng, cuối chiều hoặc kết hợp cùng các điểm tham quan khác trong nội thành.

Với những ai lần đầu đến Quy Nhơn, đây chắc chắn là điểm đến dễ tiếp cận nhất.

Công trình kiến trúc rộng hơn 6000m2, được bao quanh bởi một khuôn viên rộng lớn và bãi cỏ tươi đẹp

2.6. Tháp Bình Lâm – tháp Chăm giữa vùng đồng bằng

Tháp Bình Lâm nằm ở khu vực Phước Hòa, Tuy Phước. Khác với Bánh Ít hay Phú Lốc, công trình này không nằm trên đồi cao mà hiện diện ngay giữa vùng đồng bằng.

Chính đặc điểm này đã tạo nên một diện mạo rất riêng cho Bình Lâm khi đặt cạnh các tháp Chăm khác ở Bình Định. Tháp có cấu trúc thân vuông, càng lên cao càng thu nhỏ dần, kết hợp cùng hệ thống cửa giả nhô hẳn ra khỏi mặt tường.

Dù thời gian đã bào mòn nhiều thứ, nhưng trên các mặt tường và thân tháp, người ta vẫn có thể nhận ra những nét chạm trổ tinh xảo còn sót lại. Bình Lâm thường xuất hiện trong các tài liệu nghiên cứu về sự chuyển mình của kiến trúc Chăm tại Bình Định. Nếu bạn là người thích tìm hiểu lịch sử hơn là chỉ ghé qua chụp ảnh, đây là một điểm đến rất đáng cân nhắc.

Tháp Bình Lâm, còn được biết đến với tên gọi khác là Tháp Thanh Trúc, đã được công nhận là di tích lịch sử văn hóa – kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia từ năm 1993

2.7. Tháp Thủ Thiện – nốt trầm giữa vùng Tây Sơn

Nằm tại khu vực Bình Nghi, Tây Sơn, tháp Thủ Thiện không sở hữu không gian rộng lớn như Bánh Ít, cũng chẳng nằm ngay trung tâm phố thị như Tháp Đôi.

Đổi lại, không gian quanh tháp rất tĩnh lặng. Bạn chỉ cần dành chút thời gian ghé qua, quan sát công trình rồi thong thả tiếp tục hành trình.

Tháp có thân vuông, phần đế khá cao cùng những ô cửa giả hình vòm nhọn đặc trưng. Do nhiều bộ phận đã xuống cấp, hình dáng nguyên bản của tháp không còn được giữ trọn vẹn.

Dẫu vậy, những hiện vật tìm thấy tại đây đã góp phần làm sáng tỏ thêm về đời sống và tín ngưỡng của người Chăm xưa tại vùng Tây Sơn. Nếu dự định đi tuyến Tây Sơn, bạn có thể kết hợp ghé thăm Thủ Thiện cùng với Dương Long và các di tích lân cận.

Tháp Thủ Thiện được nhà nước công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật chăm đầu thế kỷ XII và xếp hạng vào ngày 20/1/1995

2.8. Tháp Hòn Chuông – dấu tích Chăm Pa giữa đại ngàn

Hòn Chuông là một trường hợp khá lạ trong danh sách này bởi vị trí nằm biệt lập trên núi Bà, Phù Cát.

Thay vì nằm trên đất bằng, tháp được xây dựng ngay trên một khối đá lớn. Chính địa hình này khiến việc tiếp cận Hòn Chuông trở thành một trải nghiệm hoàn toàn khác biệt so với Tháp Đôi hay Bánh Ít.

Kiến trúc còn lại khá đơn giản. Thân tháp có mặt bằng gần vuông, cửa chính mở về phía Đông, trong khi các mặt còn lại khá kín đáo. Phần đỉnh tháp đã hư hại nhiều, khiến việc hình dung lại dáng vẻ ban đầu trở nên khó khăn.

Điểm thú vị nhất ở Hòn Chuông chính là sự hòa quyện giữa bàn tay con người và địa hình núi đá tự nhiên. Việc nằm tách biệt hẳn với các cụm tháp đồng bằng khiến nơi này trở thành một mảnh ghép độc đáo trong hệ thống di tích Chăm tại Bình Định.

Vì đường đi khá vất vả, bạn nên tìm hiểu kỹ lộ trình và tình trạng thực tế trước khi quyết định đưa Hòn Chuông vào lịch trình.

Tháp Chăm Hòn Chuông tại Bình Định

•  Xem thêm : Nhiều Tour du lịch Quy Nhơn hấp dẫn tại Touring.vn

3. Bí quyết chụp ảnh các cụm Tháp Chăm Bình Định

Các cụm tháp Chăm tại Bình Định sở hữu sắc gạch nung đặc trưng, nhưng mỗi địa điểm lại mang một diện mạo và không gian riêng biệt. Trong khi Tháp Đôi nằm yên bình giữa lòng thành phố, thì Tháp Bánh Ít và Tháp Dương Long lại sở hữu không gian khoáng đạt, rộng lớn. Chính sự khác biệt về địa hình này đòi hỏi bạn cần có những chiến lược chọn góc chụp khác nhau để có được những bức ảnh ưng ý.

Bạn không nhất thiết phải sở hữu máy ảnh chuyên nghiệp. Chỉ với một chiếc điện thoại có camera chất lượng ổn định, bạn hoàn toàn có thể lưu giữ những khoảnh khắc tuyệt đẹp nếu biết cách tận dụng thời điểm và chọn góc đứng phù hợp.

Nghệ thuật chụp ảnh tại Tháp Bánh Ít

Tọa lạc trên đồi cao, Tháp Bánh Ít mở ra nhiều góc nhìn đầy ấn tượng. Từ chân đồi, bạn có thể thu trọn toàn cảnh cụm tháp cùng khung cảnh thiên nhiên bao quanh. Khi tiến gần hơn đến công trình, hãy thử hạ thấp góc máy để làm nổi bật chiều cao vút của các tòa tháp.

Thời điểm lý tưởng nhất để chụp ảnh là vào buổi sáng sớm hoặc cuối chiều. Ánh sáng dịu nhẹ lúc này không chỉ giúp màu gạch lên ảnh tự nhiên mà còn tạo độ sâu cho bức hình. Nếu ghé thăm vào cuối chiều, hãy dành thời gian quan sát trước khi ánh sáng thay đổi. Đừng quá cứng nhắc tìm một vị trí “chuẩn”, vì đôi khi chỉ cần di chuyển vài bước chân, bố cục ảnh đã thay đổi hoàn toàn.

Bí quyết chụp ảnh tại Tháp Đôi

Khác với Tháp Bánh Ít, Tháp Đôi nằm ngay trong khu vực đô thị Quy Nhơn. Khoảng sân phía trước là vị trí đắc địa để bạn lấy trọn vẹn cả hai tòa tháp trong cùng một khung hình.

Bạn có thể chọn chụp trực diện hoặc hạ thấp điện thoại để tạo cảm giác công trình thêm phần uy nghi. Nếu sử dụng camera góc rộng, hãy đứng lùi lại một khoảng vừa đủ. Tránh đứng quá gần khi dùng góc siêu rộng, vì điều này dễ khiến các đường thẳng kiến trúc bị biến dạng, làm mất đi vẻ cân đối của tháp.

Lựa chọn trang phục phù hợp

Nền gạch đỏ của các tháp Chăm là phông nền nổi bật, vì vậy trang phục tối giản thường mang lại hiệu quả thị giác tốt nhất. Các tông màu như trắng, be hoặc xanh nhạt sẽ tạo sự hài hòa và tinh tế.

Tuy nhiên, tiêu chí hàng đầu vẫn là sự gọn gàng và tiện lợi. Do nhiều khu vực có bậc thang hoặc đường dốc, bạn nên ưu tiên giày dép dễ đi thay vì giày cao gót để việc di chuyển trở nên thoải mái hơn.

Điện thoại có đủ để chụp ảnh đẹp?

Câu trả lời là hoàn toàn có thể. Với Tháp Đôi, camera góc rộng giúp bạn lấy trọn hai công trình, nhưng hãy sử dụng ở mức độ vừa phải để tránh méo hình. Tại Tháp Bánh Ít, camera thường hoặc chế độ zoom nhẹ sẽ giúp bạn bắt trọn các chi tiết kiến trúc tinh xảo từ xa. Hãy kết hợp linh hoạt giữa ảnh toàn cảnh và ảnh cận để bộ sưu tập ảnh của bạn thêm phong phú.

Ý thức bảo tồn di tích

Chụp ảnh đẹp cần đi đôi với ý thức bảo vệ di sản. Tuyệt đối không trèo lên thân tháp, tựa vào tường hoặc chạm vào các chi tiết kiến trúc để tạo dáng. Hãy tuân thủ nghiêm ngặt các biển báo và khu vực hạn chế tiếp cận. Một bức ảnh đẹp không nhất thiết phải đứng sát công trình, mà nằm ở cách bạn chọn góc nhìn tôn trọng lịch sử.

4. Lịch trình tham quan: Nên chọn tháp nào nếu chỉ có 1 ngày?

Nếu quỹ thời gian tại Quy Nhơn chỉ gói gọn trong một ngày, bạn không cần cố gắng đi hết cả ba cụm tháp. Hãy chọn điểm đến phù hợp với hướng di chuyển để hành trình thêm phần thảnh thơi.

Lời khuyên chọn điểm đến

• Tháp Đôi: Lựa chọn tối ưu nếu bạn đang ở trung tâm Quy Nhơn và muốn tiết kiệm thời gian di chuyển.
• Tháp Bánh Ít: Điểm đến lý tưởng cho những ai muốn đắm mình vào không gian kiến trúc Chăm trên cao và tìm kiếm những bức ảnh nghệ thuật.
• Tháp Dương Long: Phù hợp cho những chuyến đi thong thả, dành riêng một buổi để khám phá sâu hơn về văn hóa Chăm Pa.

Lưu ý rằng thời gian di chuyển thực tế phụ thuộc vào điểm xuất phát của bạn. Hãy lên kế hoạch dựa trên lộ trình thực tế thay vì chỉ ước lượng khoảng cách trên bản đồ. Nếu muốn ghé từ 2–3 tháp trong cùng ngày, bạn nên tính cả thời gian di chuyển giữa các khu vực. Thuê xe tại Quy Nhơn để di chuyển kết hợp sẽ phù hợp với gia đình, nhóm bạn hoặc đoàn muốn chủ động dừng nghỉ và kết hợp thêm các điểm khác.

5. Những lưu ý quan trọng khi tham quan di tích Chăm Pa

Để chuyến đi trọn vẹn, sự chuẩn bị kỹ lưỡng là yếu tố then chốt:

• Trang phục và sức khỏe: Ưu tiên sự gọn gàng, lịch sự. Đừng quên mang theo nước uống, mũ và kem chống nắng, đặc biệt là tại các khu vực tháp thoáng đãng, ít bóng râm.
• Tôn trọng di sản: Luôn giữ khoảng cách an toàn với công trình. Việc không chạm hay trèo lên tháp không chỉ bảo vệ di tích mà còn giúp bạn quan sát toàn bộ vẻ đẹp kiến trúc một cách bao quát nhất.
• Theo dõi thời tiết: Trước khi khởi hành đến Tháp Bánh Ít hoặc Tháp Dương Long, hãy kiểm tra dự báo thời tiết. Tránh đi vào những ngày mưa lớn để đảm bảo an toàn trên các đoạn đường dốc. Nếu thời tiết xấu, hãy linh hoạt chuyển hướng sang các điểm tham quan trong thành phố như Tháp Đôi.

Việc để dành một khoảng thời gian dự phòng trong lịch trình sẽ giúp bạn chủ động hơn trước những thay đổi bất ngờ, giúp chuyến hành trình khám phá di sản Chăm Pa trở nên đáng nhớ và ý nghĩa hơn.